Telif takip botları nasıl çalışır? Copytrack, Pixsy ve PicRights'tan gelen ihlal talepleri
Telif takip şirketleri sitenizdeki görselleri nasıl bulur, görseli silmek neden yetmez, bir ihtarname geldiğinde adım adım ne yapılmalı ve bu botların hedefi olmamak için alınacak önlemler.
Bir sabah kurumsal e-posta kutunuza veya şirketin adresine bir hukuk bürosundan ya da telif takip şirketinden bir ihtarname gelebilir: "Web sitenizde müvekkilimize ait görselin izinsiz kullanıldığı tespit edilmiştir. 1.200 Euro lisans bedeli ve tazminatı 7 iş günü içinde ödeyiniz."
Pek çok işletme sahibi bu ihtarları önce spam veya sahte e-posta sanar. Oysa arkasında çoğu zaman Copytrack, Pixsy, PicRights gibi görsel tarama ve dijital parmak izi eşleştirme şirketleri vardır. İnternetteki görsellerin izinsiz kullanımını yakalamak artık insan denetimine değil, sürekli çalışan otomatik tarama sistemlerine emanettir.
Telif takip şirketleri ihlalleri nasıl tespit eder?
Bu platformlar arama motorlarına benzer web tarayıcıları (crawler) çalıştırır. Çalışma prensibi 4 aşamaya dayanır:
[Web taraması] → [Algoritmik parmak izi (hash)] → [Veritabanı eşleşmesi] → [Zaman damgalı delil arşivi]| Aşama | Teknik yöntem | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| 1. Sürekli tarama | Özel tarayıcı botlar | Kurumsal siteler, bloglar ve e-ticaret sayfaları taranarak görseller indirilir. |
| 2. Dijital parmak izi | Algısal hash (pHash) ve vektör analizi | Görsel kırpılsa, rengi değiştirilse, üzerine yazı eklense veya küçültülse bile orijinaliyle eşleştirilir. |
| 3. Lisans kontrolü | Stok ajansı kayıtlarıyla karşılaştırma | Görselin kullanıldığı alan adının stok ajansında (Getty, Shutterstock vb.) geçerli lisansı olup olmadığına bakılır. |
| 4. Delil tespiti | Zaman damgalı ekran görüntüsü | Sayfanın kaynak kodu ve yayın tarihi arşivlenerek delil dosyası oluşturulur. |
"Görseli siteden hemen sildim" neden yetmez?
Telif takip mekanizmalarının en büyük gücü delil toplama aşamasındadır:
- İhtarname gönderilmeden önce sistem sayfanın ekran görüntüsünü, zaman damgasını ve HTML kaynak kodunu kayıt altına alır.
- Görseli silmek ihlalin devam etmesini durdurur; ancak görselin sayfada kaldığı süre boyunca doğan sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
- FSEK (5846 sayılı kanun) madde 68 uyarınca hak sahibi, rayiç bedelin 3 katına kadar tazminat talep edebilir.
Bir ihtarname geldiğinde ne yapılmalı?
Bu tür bir bildirim ulaştığında izlenmesi gereken yol:
- Panikle ödeme yapmayın, iletişimi de kesmeyin: Gelen belgenin gerçekliğini, hak sahibinin kim olduğunu ve görselin sitenizde gerçekten yer alıp almadığını kontrol edin.
- Görseli yayından kaldırın: Zararın büyümesini önlemek için görseli ve önbellek kayıtlarını sunucudan silin.
- Lisans arşivinizi inceleyin: Görseli Envato, Freepik, Adobe Stock veya Shutterstock gibi lisanslı bir platformdan aldıysanız, o döneme ait fatura ve lisans sertifikasını karşı tarafa iletin. Geçerli lisans gösterildiğinde talep genellikle kapanır.
- Uzlaşma yoluna gidin (fikri mülkiyet avukatı desteğiyle): Görsel gerçekten izinsiz kullanılmışsa, talep edilen rakamı doğrudan ödemek yerine makul bir lisans bedeli üzerinden uzlaşma teklifi sunun.
Bu botların hedefi olmamak için 3 önlem
- Google Görseller'den görsel almayın: Arama sonuçlarından alınan her görsel potansiyel bir telif talebi riskidir.
- Lisans belgelerini saklayın: Ajansınızdan veya tasarımcınızdan teslim aldığınız her görselin lisans belgesini dijital arşivinize ekleyin.
- Özgün içerik üretin: Kendi fotoğraf çekimlerinizi kullanmak veya yapay zekâ araçlarıyla sıfırdan üretilmiş görseller kullanmak telif riskini büyük ölçüde azaltır.
Sıkça sorulan sorular
Yurt dışından gelen telif talepleri Türkiye'de takip edilebilir mi?
Evet. Bu şirketler Türkiye'deki anlaşmalı fikri mülkiyet hukuk büroları üzerinden 5846 sayılı FSEK kapsamında Türk mahkemelerinde dava açabilir veya icra takibi başlatabilir.
Sitedeki görselin telifli olduğunu bilmiyordum, bu beni sorumluluktan kurtarır mı?
Hayır. Sitede yayınlanan içerikten site sahibi sorumludur; görselin telifli olduğunu bilmemek talebi ortadan kaldırmaz. Görseli ajans veya tasarımcı koyduysa, aranızdaki sözleşmeye göre onlara rücu edebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Konunun genel çerçevesi için telif hakları ve dijital varlık hukuku yazısına bakabilirsiniz.
İlgili yazılar: Telif hakları ve dijital varlık hukuku: web sitelerinde izinsiz görsel, font ve metin kullanımının riskleri, DMCA ve "uyar-kaldır" mekanizması: web sitenizin Google'dan silinme riski, Stok platformları ve "ücretsiz" lisans tuzakları: Freepik, Envato ve Unsplash kullanımının hukuki sınırları.