Stok platformları ve "ücretsiz" lisans tuzakları: Freepik, Envato ve Unsplash kullanımının hukuki sınırları
Freepik'in zorunlu atıf şartı, Envato'da proje başına lisans, Unsplash fotoğraflarında kişilik ve mülkiyet hakları, stok ikonla logo yapmanın riskleri ve şirketi koruyan dört adım.
Pek çok işletme ve web tasarımcısı, kurumsal bir web sitesi veya e-ticaret sayfası hazırlarken görselleri Freepik, Canva, Unsplash, Pexels ya da Envato Elements gibi platformlardan alır. Genel kanı şudur: "Bu siteden indirdim, o hâlde her yerde dilediğim gibi kullanabilirim."
Oysa stok platformlarının kullanım koşullarındaki lisans sözleşmeleri, işletmeleri ciddi hukuki risklerle baş başa bırakabilir. "Ücretsiz" olarak etiketlenen bir vektör veya fotoğraf, ticari bir sitede doğru lisans ve atıf kurallarına uyulmadığında telif hakkı ihlali talebine dönüşebilir.
Stok platformları ve lisans türleri karşılaştırması
| Platform / lisans | "Ücretsiz" kullanım şartı | Ticari web sitesinde kullanım | En sık yapılan hata |
|---|---|---|---|
| Freepik (ücretsiz lisans) | Zorunlu atıf şartı vardır | Yalnızca sayfada açık atıf varsa geçerlidir | Atıf eklemeden görseli kurumsal banner veya hizmet kutusunda kullanmak |
| Envato Elements (abonelik) | Proje bazlı lisans kaydı gerekir | Proje adına lisans alındığı sürece serbesttir | Tek abonelikle indirilen bir grafiği birden fazla müşterinin sitesinde kullanmak |
| Unsplash / Pexels | Atıf zorunlu değildir, ticari kullanım serbest | Serbesttir (üçüncü kişilerin marka ve kişilik hakları hariç) | Fotoğrafta görünen marka logosunu veya kişinin yüzünü izinsiz reklamda kullanmak |
| Canva (ücretsiz / Pro) | Şablon bazlı kullanım hakları | Sitede kullanılabilir; logo/marka tescilinde kullanılamaz | Canva şablonu veya ikonuyla yapılan tasarımı şirket logosu yapmak |
Stok görsellerde en çok düşülen 3 lisans tuzağı
1. Freepik ve "zorunlu atıf" tuzağı
Freepik'ten ücretsiz hesapla indirilen her illüstrasyon, ikon veya fotoğraf için platform açık bir şart koşar.
Web sitesinde görselin kullanıldığı sayfaya veya alt bilgi alanına görünür bir bağlantı eklenmelidir:
Designed by Freepik veya <a href="https://www.freepik.com">Image by Freepik</a>
Bu bağlantıyı eklemeden görseli kurumsal sitenizde kullandığınızda ücretsiz lisansın şartı yerine gelmemiş olur ve görsel izinsiz kullanılmış sayılır. Atıf yapmadan kullanmak için ücretli (Premium) lisans gerekir.
2. Tek lisans, çok proje yanılgısı (Envato)
Web tasarım ajansları veya serbest çalışanlar çoğu zaman tek bir Envato Elements aboneliği alır ve indirdiği aynı şablonu veya görseli farklı müşterilerin sitelerine yerleştirir.
- Lisans kuralı: Her ticari web sitesi ayrı bir projedir. İndirilen her varlık, kullanılacağı müşterinin alan adı veya şirket unvanı adına "proje" olarak kaydedilmeli ve o projeye özel lisans sertifikası arşivlenmelidir. Projeye kaydedilmemiş kullanımlar lisanssız kabul edilebilir.
3. Logo ve marka tescili yasağı
İşletmelerin yaptığı en ağır hata, stok kütüphanelerinden veya Canva'dan beğendikleri bir vektörü/ikonu alıp şirketlerinin resmi logosu yapmalarıdır:
- Stok platformları, öğelerin marka tescilinde tek hak sahibi olarak kullanılmasına genellikle izin vermez.
- Aynı ikonu dünyada binlerce başka şirket de indirebilir. Benzer bir işareti başka bir firma tescil ettirdiğinde işletmeniz marka uyuşmazlığıyla karşılaşabilir.
Model ve mülkiyet izni (model & property release) riski
Unsplash veya Pexels gibi tamamen ücretsiz platformlarda bile gözden kaçan bir sınır vardır:
- Fotoğrafı çeken kişi telif hakkından feragat etmiş olabilir; ancak fotoğraftaki gerçek kişinin yüzü (kişilik hakkı) veya arka plandaki özel mülk (mülkiyet hakkı) için ticari reklam izni (release form) alınmamış olabilir.
- Örneğin bir estetik kliniğinin veya diş hekiminin Unsplash'ten indirdiği bir portreyi "bizim hastamız / tedavimiz" algısı yaratacak şekilde kullanması, fotoğraftaki kişinin kişilik hakları davası açmasına yol açabilir.
Şirketinizi güvenceye alacak 4 adım
- Her indirmenin kaydını tutun: Satın aldığınız veya indirdiğiniz her stok öğenin fatura numarasını, lisans sertifikasını ve indirme tarihini bir "medya lisans arşivi" klasöründe saklayın.
- Atıf kurallarına uyun: Ücretsiz sürüm kullanılıyorsa gerekli kaynak bildirimlerini sitenin ilgili sayfasına veya alt bilgi alanına eksiksiz ekleyin.
- Logoyu sıfırdan çizdirin: Şirket logosunu stok ikonlardan türetmeyin; özgün bir çalışma yaptırın ve tasarımcıdan hak devri sözleşmesi alın.
- Özgün görsel kullanın: Gerçek ekip fotoğrafları, ürün çekimleri veya özgün yapay zekâ üretimleri, üçüncü taraf stok lisanslarının getirdiği riskleri büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Sıkça sorulan sorular
Web sitesini yaptıran ajans lisanssız görsel kullanmışsa talep kime gelir?
İlk muhatap genellikle web sitesinin sahibidir (alan adı sahibi ve şirket). Hak sahibi doğrudan şirketinize ihtar gönderir ve tazminat ister. Şirketiniz bu bedeli ödedikten sonra, aranızdaki sözleşmeye dayanarak ajansa veya tasarımcıya rücu edebilir.
Bir stok fotoğrafın üzerine yazı yazıp rengini değiştirirsem telif kalkar mı?
Hayır. Eser üzerinde yapılan değişiklikler FSEK kapsamında "işleme" sayılır ve eser sahibinin iznine bağlıdır. Filtre, kırpma veya yazı eklemek telif ihlalini ortadan kaldırmaz; eserin bütünlüğünü bozma gerekçesiyle ek talep doğurabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Konunun genel çerçevesi için telif hakları ve dijital varlık hukuku yazısına bakabilirsiniz.
İlgili yazılar: Telif hakları ve dijital varlık hukuku: web sitelerinde izinsiz görsel, font ve metin kullanımının riskleri, Telif takip botları nasıl çalışır? Copytrack, Pixsy ve PicRights'tan gelen ihlal talepleri, Web tasarımında yapay zekâ kullanımı: banner, prototipleme ve üretken tasarımın doğru entegrasyonu.