Telif hakları ve dijital varlık hukuku: web sitelerinde izinsiz görsel, font ve metin kullanımının riskleri
Google'dan bulunan bir görseli sitede kullanmanın, masaüstü lisanslı fontu web'e gömmenin ve metin kopyalamanın FSEK ve DMCA karşısındaki riskleri; lisans türleri ve güvenli yol.
İnternette bulunan bir görseli "farklı kaydet" ile indirip kurumsal bir web sitesinde veya blog yazısında yayınlamak, fiziksel bir mağazadan izinsiz ürün almaktan farksızdır. Bugün telif hakkı sahipleri manuel arama yapmıyor; Copytrack, Pixsy, PicRights gibi görsel tarama servisleri interneti otomatik tarayarak izinsiz kullanımları tespit ediyor.
Türkiye'de yürürlükte olan 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ve ABD merkezli platformlarda uygulanan DMCA (Digital Millennium Copyright Act), izinsiz dijital varlık kullanan işletmeler için tazminat ve cezai yaptırımlar öngörür.
Dijital varlık ihlalleri ve kanuni yaptırımlar (FSEK)
Web sitelerinde en sık yapılan hatalar ve olası sonuçları:
| İhlal türü | Tipik hata | Yasal karşılığı | Olası sonuç |
|---|---|---|---|
| İzinsiz görsel kullanımı | Google Görseller'den veya Pinterest'ten fotoğraf kopyalama | FSEK madde 68: Hak sahibinin rayiç bedelin 3 katına kadar tazminat isteme hakkı | Yüklü uzlaşma veya tazminat talepleri |
| Lisanssız font | Masaüstü lisanslı fontu web sitesine (webfont) gömme | Lisans sözleşmesine ve eser sahibinin haklarına aykırılık | Lisans bedeli ve geriye dönük talepler |
| Metin ve blog kopyalama | Rakip sitedeki makaleyi kopyalayıp yayınlama | FSEK madde 71: İzinsiz umuma iletim | 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası |
| İzinsiz stok vektör / ikon | Freepik/Envato ücretsiz sürümünü atıfsız ticari kullanma | Lisans sözleşmesine aykırılık | DMCA şikâyeti ile içeriğin kaldırılması |
1. "Görseli kaldırdım, sorun çözüldü mü?" yanılgısı
Birçok işletme sahibi, telif takip şirketlerinden veya avukatlardan ihtarname aldığında görseli siteden silmenin meseleyi kapatacağını düşünür.
- Hukuki gerçek: İhlal, görselin yayınlandığı anda doğmuştur. Takip şirketleri sayfanın yayında olduğu döneme ait ekran görüntülerini ve arşiv kayıtlarını (archive.org vb.) delil olarak saklar. Görseli kaldırmak ihlali durdurur, ancak geçmiş kullanımın tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
2. Lisans türlerini doğru anlamak
İnternetten indirilen her içerik serbestçe kullanılabilir değildir. Bir dijital varlığı siteye eklemeden önce lisans türü kontrol edilmelidir:
- Kamu malı / CC0 (Creative Commons Zero): Telif hakkından feragat edilmiş veya koruma süresi dolmuş varlıklardır; ticari sitelerde atıf yapmadan kullanılabilir.
- Royalty-free (RF): Lisans ücreti bir kez ödenir ve izin verilen kapsamda (genellikle süresiz) kullanılır. Ancak görselin mülkiyeti size geçmez; yeniden satılamaz veya logo/marka olarak kullanılamaz.
- Atıflı Creative Commons (CC-BY): Görsel ücretsiz kullanılabilir, ancak eser sahibinin adı ve kaynak bağlantısı sayfada belirtilmelidir.
- Yalnızca editöryal kullanım (editorial use only): Yalnızca haber ve gazetecilik amacıyla kullanılabilir; kurumsal tanıtım, reklam veya e-ticaret sitelerinde ticari amaçla kullanılamaz.
3. Font lisanslarındaki gizli tehlike
Tasarımcıların bilgisayarlarında kurulu fontlar çoğu zaman yalnızca masaüstü (baskı) lisansına sahiptir. Bu fontların web sitesine .woff veya .woff2 olarak yüklenmesi ayrı bir webfont lisansı gerektirir.
Font dökümhaneleri lisanssız web kullanımlarını tespit ettiğinde şirketlere lisans bedelinin çok üzerinde tutarlar içeren talepler gönderebilir. Google Fonts gibi açık lisanslı fontlar bu riski ortadan kaldırır.
4. DMCA ve arama motoru sonuçları
Telif hakkı ihlali durumunda hak sahipleri Google'a doğrudan DMCA kaldırma bildiriminde bulunabilir:
- Dizinden çıkarılma: Google bildirimi geçerli bulursa ilgili sayfayı arama sonuçlarından kaldırır.
- Sitenin geneline etkisi: Bir alan adı hakkında çok sayıda geçerli kaldırma bildirimi gelmesi, Google'ın o sitenin sayfalarını sıralarken dikkate aldığı sinyallerden biridir.
- Barındırmanın askıya alınması: Hosting sağlayıcıları telif uyarısı geldiğinde ilgili içeriği veya siteyi askıya alabilir.
Yapay zekâ arama motorları (GEO) açısından özgünlük
Gemini, Perplexity ve ChatGPT Search gibi araçlar kaynak seçerken özgün içeriği tercih eder. Başka sitelerle birebir aynı metinler taşıyan sayfaların kaynak gösterilme ihtimali düşüktür; alıntılanan genellikle bilginin ilk ve özgün kaynağıdır.
Sıkça sorulan sorular
Yapay zekânın (Midjourney, DALL-E) ürettiği görseller telif sorununa yol açar mı?
Yapay zekâ tarafından üretilen ham görseller birçok hukuk sisteminde insan emeği taşımadığı için telif korumasına sahip sayılmıyor. Ancak yapay zekâya başka bir sanatçının karakterini veya bir markayı taklit ettirerek üretilen görseller, marka hakkı ihlali ve haksız rekabet sorunları doğurabilir.
Unsplash veya Pexels gibi ücretsiz sitelerden görsel kullanmak tamamen güvenli midir?
Büyük oranda güvenlidir ancak sıfır riskli değildir. Zaman zaman başkalarına ait fotoğraflar bu platformlara izinsiz yüklenebiliyor. İşletme siteleri için lisanslı stok kütüphaneleri (Envato, Adobe Stock, Shutterstock) kullanmak ve lisans belgelerini arşivlemek en güvenli yoldur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Bizim yaptığımız sitelerde görseller ya müşterinin kendi fotoğrafları ya lisanslı ya da bizim ürettiğimiz görseller oluyor; ayrıntılar web siteleri sayfasında.
İlgili yazılar: Telif takip botları nasıl çalışır? Copytrack, Pixsy ve PicRights'tan gelen ihlal talepleri, DMCA ve "uyar-kaldır" mekanizması: web sitenizin Google'dan silinme riski, Stok platformları ve "ücretsiz" lisans tuzakları: Freepik, Envato ve Unsplash kullanımının hukuki sınırları.